پروپوزال تاثیر وضعیت اقتصادی بر سلامت جسمانی دانش آموزان

مقدمه:

در دنیای امروز که شاهد تحولات شگفت انگیز تکنولوژیک و ماشینی شدن زندگی هستیم، یکی از چالش های جدی پیش روی جوامع، کاهش تحرک بدنی و پیامدهای ناخوشایند آن بر سلامت عمومی است. این پدیده که به “فقر حرکتی” معروف شده، به عنوان یکی از عوامل اصلی خطر برای بروز مشکلاتی مانند چاقی و بیماری های مزمن شناخته می شود.

طی نیم قرن گذشته، الگوی بیماری ها در سراسر جهان تغییر چشمگیری داشته است؛ از بیماری های عفونی و واگیر به سمت بیماری های مزمن و تحلیل برنده که عمدتاً ناشی از سبک زندگی ناسالم هستند. در جوامع پیشرفته صنعتی، اگرچه دسترسی به امکانات رفاهی افزایش یافته، اما همین امر منجر به مصرف بی رویه چربی ها، قندها و نمک، همراه با کاهش فعالیت بدنی شده است. این تغییرات الگو، شیوع بیماری های غیر واگیردار را به شدت افزایش داده است (وو، 2000).

سلامت یک جامعه را می توان از طریق شاخص های تندرستی، بهداشت و توانایی های جسمانی سنجید. جالب توجه است که در کشورهای توسعه یافته، چاقی بیشتر نتیجه انتخاب های غذایی نامناسب، کم تحرکی و سبک زندگی غلط است، هرچند که عوامل ژنتیکی و محیطی نیز در این میان نقش تعیین کننده ای ایفا می کنند. از جمله عوامل محیطی موثر، می توان به وضعیت اقتصادی-اجتماعی افراد اشاره کرد.

تحقیقات متعدد نشان داده اند که شیوع چاقی و سایر عوامل خطرزای بیماری های قلبی-عروقی در بسیاری از جوامع، تحت تاثیر مستقیم عوامل اقتصادی-اجتماعی قرار دارد (دیل، 2002). عواملی مانند سن، جنسیت، سطح تحصیلات، شغل و درآمد، همگی در بروز اضافه وزن و چاقی نقش دارند (عبدالوهاب، 1999). کودکانی که در خانواده های با وضعیت اقتصادی-اجتماعی پایین قرار دارند و از تغذیه مناسب برخوردار نیستند، معمولاً رشد فیزیکی کندتری داشته و بلوغ آن ها با تاخیر و در محدوده محدودتری رخ می دهد. نتیجه نهایی این فرآیند، کاهش قد نهایی و کاهش توده عضلانی در این کودکان است. پژوهش ها ارتباط قوی بین بهبود سلامت عمومی، کاهش فقر و رشد اقتصادی بلندمدت را تایید می کنند (ساچز، 1381).

با توجه به اینکه شاخص های بدنی تحت تاثیر عواملی مانند جنسیت، سن، قومیت، فرهنگ اجتماعی و وضعیت اقتصادی هستند و با در نظر گرفتن خطرات ناشی از آمادگی جسمانی پایین و ناهنجاری های ترکیب بدنی بر سلامت افراد و جامعه، این پژوهش تلاش می کند تا ارتباط بین آمادگی جسمانی و ترکیب بدنی را با وضعیت اقتصادی-اجتماعی دانش آموزان دختر دوره راهنمایی شهرستان ایذه مورد بررسی قرار دهد.

ضرورت و اهمیت موضوع:

این پژوهش از آن جهت اهمیت دارد که با شناخت عمیق تر نوجوانان و درک مسائل و ویژگی های منحصر به فرد هر گروه، هم امکان تشخیص بهتر آن ها را فراهم می کند و هم زمینه را برای ارائه راهکارهای موثر جهت بهبود یا حل مشکلاتشان فراهم می سازد.

نقش سواد، وضعیت اقتصادی و جایگاه اجتماعی خانواده بر سلامت روانی نوجوانان انکارناپذیر است. از آنجا که سلامت روانی مستقیماً بر کیفیت آموزش، پرورش و رشد همه جانبه نوجوانان تاثیر می گذارد، لزوم شناخت دقیق تر سطح سواد، تحصیلات و طبقات مختلف اجتماعی احساس می شود. این شناخت به ما کمک می کند تا اضطراب ها، ترس ها و چالش های خانوادگی نوجوانان را درک کرده و حتی تفاوت های ناشی از غنا یا فقر اقتصادی آن ها را شناسایی کنیم. در نهایت، این درک عمیق تر امکان ارائه خدمات بهتر و موثرتر به نوجوانان را فراهم می آورد.

بیان مسئله:

اگرچه تجارب آموزشی و پرورشی کودکان تحت تاثیر عوامل متعددی مانند سیاست گذاری های دولتی و ارزش های فرهنگی قرار دارد، اما دو نهاد خانواده و مدرسه به طور مستقیم ترین و موثرترین تاثیر را بر رشد و توسعه کودکان دارند. بسیاری از تاثیرات گسترده جامعه بر کودکان، از طریق فرصت ها و تجربیاتی که در این دو نهاد کسب می کنند، منتقل می شود.

با توجه به نقش محوری خانواده در زندگی کودکان و اهمیت عملکرد مدرسه در shaping آینده شغلی و اجتماعی آن ها، تعجب آور نیست که حجم عظیمی از تحقیقات موجود بر روابط بین زمینه های خانوادگی و موفقیت تحصیلی متمرکز شده است. یافته های این پژوهش ها به وضوح نشان می دهند که تاثیر خانواده بر موفقیت تحصیلی کودکان چشمگیر و قابل توجه است.

وضعیت اقتصادی دانش آموزان به عنوان یکی از محورهای مهم توجه جامعه، نیازمند حمایت های همه جانبه است. افراد جامعه از طریق فعالیت های اجتماعی و خیریه، برای کمک به دانش آموزان کم برخوردار و نیازمند تلاش می کنند (آزاد، 1381).

دانش آموزان امروز برای زندگی و کار در قرن ۲۱ آماده می شوند؛ قرنی که با تسلط کامپیوتر، رسانه های گروهی و اقتصاد جهانی مشخص می شود. برای موفقیت در چنین آینده ای، افراد باید توانایی جذب ایده های نو، درک طرح های خلاقانه و حل مسائل غیرسنتی را داشته باشند. وضعیت اقتصادی مناسب می تواند کلید اصلی آمادگی برای ورود به چنین مشاغلی باشد (لین استور، ترجمه میرزا جلیلی، 1368). از سوی دیگر، نادیده گرفتن وضعیت اقتصادی دانش آموزان می تواند منجر به افت تحصیلی، نابسامانی های روانی و در نهایت مشکلات اجتماعی شود (خیر، 1365). همچنین، شناخت عوامل موثر بر موفقیت تحصیلی، امکان استفاده بهینه از امکانات و تجهیزات برای پرورش نیروی انسانی کارآمد را فراهم می کند و با حداقل زیان های اقتصادی-اجتماعی، نیروی مورد نیاز جامعه را تربیت می کند (عظیمی، 1374).

پیشینه تحقیق:

در سال های اخیر، پژوهشگران مختلفی به بررسی رابطه بین وضعیت اقتصادی-اجتماعی و سلامت جسمانی دانش آموزان پرداخته اند. احسانی (1371) در مطالعه خود به بررسی رابطه وضعیت مالی و موفقیت تحصیلی پرداخت و نتایج جالبی به دست آورد. وی دریافت که اگرچه تفاوت معناداری بین وضعیت اقتصادی دانش آموزان دختر و پسر وجود ندارد، اما دانش آموزانی که سابقه مردودی داشتند، از وضعیت مالی ضعیف تری نسبت به دانش آموزان بدون سابقه مردودی برخوردار بودند.

فلسفی نژاد (1371) در پژوهش خود به بررسی تاثیر عزت نفس بر سازگاری دانش آموزان در محیط کلاس پرداخت. وی نتیجه گرفت که تاثیر عزت نفس بر سازگاری با محیط کلاس بدون توجه به جنسیت آزمودنی ها از نظر آماری معنادار است، اما هیچ اثر متقابلی بین عزت نفس و جنسیت مشاهده نشد. همچنین، تفاوت معناداری بین سطح عزت نفس پسران و دختران مشاهده نگردید.

پورالصنایع (1371) در تحقیقی جامع، رابطه عزت نفس و موفقیت تحصیلی را در دانش آموزان دختر با وضعیت های اقتصادی متفاوت بررسی کرد. یافته های وی نشان داد همبستگی معناداری بین عزت نفس و موفقیت تحصیلی وجود دارد و این رابطه در دانش آموزان با وضعیت اقتصادی بالاتر قوی تر بود.

بخشی (1372) با تحقیق خود بر روی دانش آموزان دختر، ارتباط بین عزت نفس و موفقیت تحصیلی را مورد بررسی قرار داد. وی با محاسبه همبستگی بین نمرات عزت نفس و معدل درسی، رابطه مثبتی در سطح 0.2 بین این دو متغیر شناسایی کرد.

ارسطویی ایرانی (1372) در پژوهش خود به بررسی ارتباط خودپنداره با جنسیت و موفقیت تحصیلی پرداخت. نتایج نشان داد تفاوت معناداری بین میزان خودپنداری دختران و پسران وجود دارد و دانش آموزان موفق (هم دختر و هم پسر) خودپنداری بالاتری نسبت به دانش آموزان ناموفق دارند. جالب توجه بود که بین میزان خودپنداری دانش آموزان پسر موفق و دختر موفق تفاوت معناداری مشاهده نشد.

ترخان (1372) با مقایسه دو گروه 100 نفره از دانش آموزان عادی و تیزهوش پسر سال اول دبیرستان های تهران به این نتیجه رسید که عزت نفس و موفقیت تحصیلی دانش آموزان تیزهوش به طور قابل توجهی بالاتر از دانش آموزان عادی است. وی همچنین دریافت که برای پیش بینی موفقیت تحصیلی، عزت نفس و سپس موقعیت نظارت، مهم ترین عوامل هستند.

اقدامی (1372) رابطه عزت نفس را با عملکرد دانش آموزان ورزشکار مورد بررسی قرار داد و دریافت دانش آموزانی که عزت نفس بالاتری دارند، در رشته های ورزشی مورد علاقه خود موفق تر عمل می کنند.

افتخاری (1373) در تحقیقی جامع، میزان همبستگی عزت نفس و عملکرد تحصیلی دانش آموزان دختر را بررسی کرد. وی با محاسبه همبستگی بین نمرات عزت نفس و میانگین سه ترم تحصیلی، رابطه مثبتی در سطح 0.3 بین این دو متغیر شناسایی کرد.

معتمدی (1373) در پایان نامه کارشناسی ارشد خود، عزت نفس دانش آموزان ورزشکار و غیرورزشکار را مقایسه کرد. وی تفاوت معناداری بین عزت نفس دانش آموزان پسر ورزشکار و دختر ورزشکار مشاهده کرد. همین تفاوت معنادار بین دانش آموزان پسر غیرورزشکار و دختر غیرورزشکار نیز وجود داشت.

کلانتر (1373) در پژوهشی به بررسی رابطه عزت نفس و افت تحصیلی پرداخت. نتایج نشان داد تفاوت معناداری بین میانگین نمرات عزت نفس دانش آموزان با سابقه مردودی و دانش آموزان بدون سابقه مردودی وجود ندارد.

مدیری (1373) در پایان نامه خود به بررسی ارتباط بین سبک اسناد، عزت نفس و وضعیت اجتماعی-اقتصادی با عملکرد تحصیلی پرداخت. وی دریافت که بین عزت نفس و انگیزه موفقیت رابطه معناداری وجود دارد، در حالی که ارتباط معناداری بین عزت نفس و جنسیت دانش آموزان دبیرستانی یافت نشد.

اهداف پژوهش:

هدف اصلی این پژوهش، شناخت ویژگی های خانواده های نوجوانان کم برخوردار و کم سواد و مقایسه آن ها با یکدیگر است تا بتوانیم ویژگی های روانی این نوجوانان و نگرش آن ها نسبت به خود و فضای حاکم بر خانواده را درک کنیم. با شناخت بهتر این ویژگی ها و آگاهی از علل و عوامل ناهنجاری ها و آسیب های روانی، می توان گام های موثری در جهت رفع مشکلات آن ها برداشت.

سوالات پژوهش:

1. آیا بین وضعیت اقتصادی-اجتماعی و موفقیت تحصیلی دانش آموزان شهرستان دهدز رابطه معناداری وجود دارد؟
2. آیا دانش آموزانی که والدین آن ها وضعیت اقتصادی بالاتری دارند، ناهنجاری های رفتاری کمتری نسبت به سایر دانش آموزان نشان می دهند؟

جامعه آماری و نمونه آماری:

جامعه آماری این پژوهش شامل دانش آموزان دوره ابتدایی مدرسه حضرت مریم شهرستان دهدز در سال تحصیلی 89-90 است که هدف بررسی رابطه بین وضعیت اقتصادی خانواده و موفقیت تحصیلی آن هاست. حجم نمونه با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، 400 نفر از دانش آموزان تعیین شد.

ابزار گردآوری داده ها:

ابزار اصلی این پژوهش برای جمع آوری اطلاعات، چک لیست مشکلات بود. در این تحقیق از دو پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد: پرسشنامه “رابطه اقتصاد والدین با موفقیت تحصیلی دانش آموزان شهرستان دهدز” و پرسشنامه “میزان تاثیر اقتصاد بر پیشرفت تحصیلی”. برای طراحی این پرسشنامه ها، ابتدا مطالعه مقدماتی روی 30 دانش آموز انجام شد. از دانش آموزان خواسته شد علل موفقیت تحصیلی را به صورت تشریحی بنویسند. پس از جمع آوری پاسخ ها، محتوا طبقه بندی شده و 40 عامل کلیدی استخراج گردید. این عوامل به عبارات پرسشنامه تبدیل شدند و پاسخ دهندگان می بایست سطح موافقت خود را با هر عبارت در مقیاس “کاملاً موافقم”، “موافقم”، “تا حدودی موافقم” و “موافق نیستم” مشخص می کردند. برای پرسشنامه مربوط به دیدگاه دبیران نیز فرآیند مشابهی طی شد.

روش تجزیه و تحلیل اطلاعات:

برای تجزیه و تحلیل داده های جمع آوری شده از روش های آماری زیر استفاده شد:

• آزمون t
• تحلیل واریانس یک طرفه
• ضریب همبستگی پیرسون
• آزمون HSD توکی

روش های تجزیه و تحلیل آماری:

تجزیه و تحلیل داده های این پژوهش در سطح آمار توصیفی انجام شد. در این سطح از شاخص های آماری مانند فراوانی، درصد، میانگین وزنی و نمودار استفاده گردید. کلیه داده های آماری با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه 11 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.

فهرست مطالب:

• مقدمه
• بیان مسئله
• پیشینه تحقیق
• ضرورت و اهمیت موضوع
• اهداف تحقیق: اهداف اصلی و فرعی
• سوالات تحقیق: سوالات اصلی و فرعی
• فرضیات تحقیق: فرضیات اصلی و فرعی
• روش تحقیق
• جامعه و نمونه آماری
• روش تجزیه و تحلیل داده ها
• جدول زمان بندی انجام پایان نامه
• منابع

منابع:

1. فرجی، ذبیح الله. (1379). انگیزش و هیجان. تهران: انتشارات سمت.
2. تیوان، ریچارد سی، باردی اسمیت. (1384). انگیزش. ترجمه ملک عبداللهی. تهران: انتشارات ناقوس.
3. بال، ساموئل. (1388). انگیزش در کلاس. چاپ 2، جلد 1. تهران: انتشارات دانشکده ادبیات دانشگاه تهران.
4. اسپالدینگ، ال. (بدون تاریخ). انگیزش در کلاس درس. ترجمه حسین یعقوبی، ایرج خوش خلق.
5. مک کومیز، باربارا، جیمز پاپ. (بدون تاریخ). پرورش انگیزه. ترجمه صغری ابراهیم قوام.
6. امیرزاده، فرزانه، حمید آقاعلی نژاد، حمید رجبی، رحمت الله صدیق سروستانی. (1384). ارتباط بین اضافه وزن و چاقی با وضعیت اقتصادی دانش آموزان دختر تهرانی. طرح پژوهشی.
7. انورالخولی، امین. (1381). ورزش و جامعه. ترجمه حمیدرضا شیخی. چاپ اول. مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
8. انصار، ابراهیم. (1385). جزوه قشربندی اجتماعی. دانشگاه آزاد شوشتر.
9. درویش، احمدرضا. (1382). تعیین پایگاه اجتماعی-اقتصادی دانشجویان دانشگاه های تهران، شهیدبهشتی، علامه طباطبایی و شریف. طرح پژوهشی.