این مقاله با بررسی جامع اثرات روانی، اجتماعی و اقتصادی طلاق در خانواده ها، به تحلیل عوامل موثر در افزایش این پدیده می پردازد و راهکارهایی برای کاهش آسیب های ناشی از آن، به ویژه بر کودکان و نوجوانان ارائه می دهد.
مقدمه
زمانی که طنین جدایی در یک خانه طنین انداز می شود و فضای آن را غبار تنهایی و غم در بر می گیرد، کودکان بی پناهی که هنوز در آستانه بال گشودن اند، در هراس گم کردن والدین خود، بی قرار می شوند. گاهی به مادر پناه می برند تا امیدی برای ماندن باشد و گاه نام پدر را با التماس زمزمه می کنند به این امید که برای همیشه نرود. این کودکان هنوز در انتظار نغمه محبت والدین هستند، هنوز تشنه نوازش و گرمای آغوشند تا بتوانند روزی بال بگشایند و در مسیر روشن زندگی پرواز کنند؛ اما حالا صدای پر کشیدن جغد سرد طلاق، نوید تلخی ست که سایه سنگین خود را بر دنیای کودکانه شان گسترانده است.
اینک پرسشی بزرگ پیش روی آنان است: چه کسی به آن ها یاد خواهد داد چگونه پرواز کنند؟ کدام یک از والدین برایشان لالایی شبانه خواهد خواند و چه کسی روشنایی مهر را به دلِ تاریکشان باز خواهد گرداند؟ پاسخ هایی که کودک، با چشمانی مضطرب، در پی آن هاست؛ بی آنکه واژه ای از قانون یا حقوق بداند، فقط دلش می خواهد هر دو والد را در کنار خود داشته باشد، نه فقط یکی را، و از غم فقدان هرکدام به یک اندازه دل آزرده است.
هرچند طلاق مصیبتی دردناک است، اما اگر گاه تنها راه باقی مانده باشد، وظیفه ماست تا تاثیرات تلخ آن را تا حد امکان کاهش دهیم. کودکان اولین قربانیان بی دفاع این گسست اند. اگر نتوانسته ایم فضایی پر از شادی و آرامش برایشان فراهم کنیم، دست کم باید بیاموزیم که چگونه از آسیب های عاطفی و روانی ناشی از این جدایی، محافظتشان کنیم.
این نوشتار به دنبال واکاوی یکی از پیچیده ترین چالش های اجتماعی عصر حاضر، یعنی طلاق، از منظر افرادی است که بیش از همه در برابر آثارش آسیب پذیرند. طلاق که شکلی قانونی از جدایی زن و شوهر است، دربردارنده فروپاشی ساختار خانواده، گسستن رابطه زناشویی، و اختلال در پیوند میان والدین و فرزندان است. این مقاله بیشتر به پیامدهای عاطفی، روانی، اجتماعی و حتی اقتصادی آن برای کودکان می پردازد. البته اشاره ای نیز به زمینه ها و دلایل بروز آن دارد.
با توجه به پیشینه تاریخی این پدیده که به قرون پیشین بازمی گردد، باید دانست که ادیان مختلف نیز ضمن ارائه اصولی برای ازدواج، شرایط قطع این پیوند را هم مورد توجه قرار داده اند. اما طی چند دهه اخیر، طلاق در مقام یک بحران اجتماعی مهم، جایگاهی پررنگ یافته است.
در این پژوهش تلاش کرده ام با تمرکز بر طلاق به عنوان خطری که بنیان خانواده را تهدید می کند، علل اصلی آن را شناسایی کرده و خواننده را نسبت به جدیت موضوع آگاه سازم؛ تا شاید گامی باشد در مسیر پیشگیری و انتخاب آگاهانه تر، برای داشتن زندگی ای پایدار و دور از این آسیب.
بیان مسئله:
در زبان فارسی، واژه ی «طلاق» به معنای باز کردن گره و رهایی دادن است. در متون فقهی اسلام، چنین آمده است که طلاق، به معنای برداشتن بند ازدواج از طریق گفتار مشخصی می باشد. (صفائی، امامی، ۱۳۷۲، صفحه ی ۲۵۹).
براساس حقوق کنونی ایران، وقوع طلاق می تواند با دستور مقام قضایی یا حتی بدون آن صورت پذیرد. به طور کلی می توان طلاق را انحلال ازدواج دائم به وسیله ی شرایط و تشریفات خاص و به درخواست مرد یا نماینده ی حقوقی او تعریف نمود. بنابراین، طلاق صرفاً شامل ازدواج های دائمی می گردد؛ چرا که ازدواج موقت از طریق بذل مدت یا پایان آن به اتمام می رسد. ماده ی ۱۱۳۹ قانون مدنی مقرر می دارد: «طلاق مختص به عقد دائم است و زن موقتی با انقضای مدت یا بذل آن از سوی شوهر، از ازدواج خارج می شود.» (همان منبع، صفحات ۲۵۹ تا ۲۶۰)
پدیده ی طلاق یکی از معضلات اجتماعی محسوب می شود که طی چند دهه ی اخیر در بسیاری از کشورها با روندی صعودی مواجه شده است. در ایران نیز براساس داده های رسمی سازمان ثبت احوال، تعداد طلاق های ثبت شده در نقاط شهری و روستایی در سال ۱۳۷۱ برابر با ۳۳۹۸۳ مورد بوده که این رقم در سال ۱۳۸۰ با افزایش حدود ۸۰ درصدی به ۶۱۰۱۳ مورد رسیده است.
اهمیت موضوع زمانی مشخص تر می شود که پژوهش های گوناگون داخلی و خارجی، تاثیرات وسیع روانی، اجتماعی، اقتصادی و حتی حقوقی طلاق را بر تمام افرادی که به نوعی با آن درگیر هستند، به نمایش می گذارند.
با این حال، در زندگی مشترک گاهی موقعیت هایی پیش می آید که طلاق، این «نکوهیده ترین حلال خداوند»، امری اجتناب ناپذیر می شود. در چنین مواقعی، همچون دیگر شرایط پرفشار زندگی، ضروری است که برای مقابله با آن تلاش شده و برای کاهش اثرات مخرب آن اقدامات لازم صورت گیرد.
در این بین، کودکان و نوجوانانی که ناخواسته در معرض این اتفاق قرار می گیرند و باید خود را با دگرگونی های ناشی از آن تطبیق دهند، نیازمند مراقبت، توجه و حمایت های ویژه ای هستند. (قدیری، ۱۳۸۲، صفحه ۱)
در صورتی که رفتاری از سوی مرد مشاهده شود که ادامه ی زندگی را برای زن نامطلوب سازد یا دلیلی در زن باشد که ادامه ی زندگی را برای مرد دشوار کند، در صورت غیرقابل رفع بودن آن عامل و وجود شرایط مساعد برای طلاق، این اقدام از نظر شرع مجاز است.
در چنین شرایطی، زوجین و خانواده هایشان باید از وخامت اوضاع جلوگیری کرده و از بیان سخنان ناروا نسبت به یکدیگر یا بستگان یکدیگر خودداری نمایند.
وجود اختلاف بین زن و مرد، حتی در صورتی که بر مبنای دلیل شرعی باشد، نباید سبب ارتکاب گناهان زبانی مانند غیبت، تهمت، تحقیر، سرزنش یا تمسخر گردد، چرا که این گناهان می توانند بر آتش کینه میان طرفین و خانواده هایشان بیفزایند و موجب مجازات اخروی شوند.
متاسفانه در فرآیند طلاق، درهای غیبت، تهمت و دشمنی در خانواده ها گشوده می شود و بسیاری از اعضای خانواده، گرفتار این خطاهای سنگین و مهلک می گردند.
ممکن است زن فرد مناسبی برای زندگی نباشد یا مرد در ضمن عقد شروطی را امضا کرده باشد که در صورت عدم تحقق آن ها، زن دارای حق طلاق باشد و یا بالعکس. در چنین مواردی، تنها باید در کمال آرامش و بدون آلوده شدن به گناه، جدایی انجام گیرد، نه این که کار به تنش، درگیری و بی آبرویی برای خانواده های طرفین کشیده شود. (انصاریان، ۱۳۷۵، صفحات ۵۳۳ تا ۵۳۴)
فرآیند طلاق به اندازه ای می تواند آزاردهنده باشد که بسیاری از والدین در زمانی که خود به توجه و حمایت روحی نیاز دارند، از پاسخ به نیازهای عاطفی فرزندانشان ناتوان می شوند. برای کمک به کودکان در سازگاری با این وضعیت، والدین باید مدیریت احساسات و شرایط جدید زندگی را بیاموزند.
طلاق فقط یک حادثه ی منفرد نیست، بلکه روندی طولانی مدت است که ابعاد گوناگون آن در طول زمان نمایان می گردد. این روند مستلزم مجموعه ای از بازسازماندهی های خانوادگی است که ممکن است چندین سال به طول بینجامد. رویدادها و هیجان های ناشی از این تحولات را نمی توان به صورت فوری مهار کرد و تطبیق با آن ها برای اعضای خانواده نیازمند گذشت زمان است.
جدایی می تواند احساسات و واکنش های بسیار متنوعی را در افراد برانگیزد: از خشم و تنهایی گرفته تا اضطراب، افسردگی، گناه، حس ناکارآمدی، ترس، و بی ثباتی. در چنین وضعیتی، ممکن است والدین نسبت به توانایی خود در رسیدگی به فرزندانشان دچار تردید شوند، زیرا همزمان با چالش های خود نیز درگیرند. این احساسات، طبیعی ترین جنبه های عبور از فرآیند طلاق به شمار می آیند. (قدیری، ۱۳۸۲، صفحات ۱۷ و ۱۸)
در نهایت باید پذیرفت که تمام موارد طلاق، آسان یا بی دردسر نیستند. در موارد نادری، طلاق می تواند به رشد فردی تمام طرف های درگیر بینجامد. در صورتی که این تصمیم به صورت مشترک و بر مبنای دلایل روشن، منطقی و با هدف رشد و آزادی دو طرف اتخاذ شود، می توان از آن با عنوان «طلاق برحق» یاد کرد.
اما در بیشتر موارد، زمانی که یکی یا هر دو طرف احساس ناکامی، ناتوانی، بی عدالتی، بی احترامی و خشم دارند، طلاق تحت شرایط ناعادلانه و به اصطلاح «طلاق به ناحق» روی می دهد. در مقابل، «طلاق برحق» فرآیندی است تدریجی، تصمیمی آگاهانه و متکی به شناخت عمیق از ساختار خانواده که به تدریج شکل گرفته است. (گنجی زاده، ۱۳۷۹، صفحات ۶۲۷ تا ۶۲۸)
فهرست مطالب :
- طلاق در خانواده ها
- فصل اول : کلیات تحقیق
- مقدمه
- بیان مسئله
- اثرات و عوارض طلاق
- آثار اجتماعی طلاق
- عوامل موثر بر طلاق
- راه حل مسئله
- اهمیت و ضرورت تحقیق
- اهمیت تحقیق از لحاظ اجتماعی
- اهمیت تحقیق از لحاظ شخصی
- ضرورت تحقیق
- اهداف تحقیق
- هدف کلی
- فصل دوم : مبانی نظری و پیشینه تحقیق
- مبانی نظری
- طلاق از دیدگاه اسلام
- طلاق از دیدگاه قرآن
- طلاق از دیدگاه مسیحیت
- تاریخچه طلاق
- طلاق و انواع آن
- پیشینه تحقیق
- مدل
- فرضیه های تحقیق
- مفاهیم و متغیر ها
- فصل سوم : روش تحقیق
- روش تحقیق
- نحوه انجام کار
- جامعه آمار ی
- جمعیت نمونه و شیوه نمونه گیری
- فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها و اطلاعات
- نمودار و جداول مربوط به طلاق
- فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات
- نتایج یافته ها
- پیشنهادات
- پرسشنامه
- منابع و ماخذ
هنوز نظری ثبت نشده است.