ورود جریان مدرنیته به ایران نیز مشابه دیگر کشورها، در عرصه های مختلف و به روش های متنوعی رخ داد. بسیاری از پژوهشگران تاریخ معاصر ایران بر این باورند که اصلاحات دوره امیرکبیر در دوران قاجاریه زمینه ساز شکل گیری تحولات مدرن در بخش های گوناگون شد. از جمله اقدامات شاخص او می توان به تاسیس نخستین بیمارستان های مدرن، راه اندازی دارالفنون و انتشار روزنامه ها اشاره کرد که هر یک نقش مهمی در تغییر ساختارهای اجتماعی و فرهنگی آن دوران ایفا کردند.
اولین معماران تحصیل کرده ی ایران در معماری قاجار :
در دوران قاجار، معماری ایران شاهد حضور نخستین معماران تحصیل کرده و شناخته شده بود که آثار ارزشمندی را از خود برجای گذاشتند. جامعه معماری آن زمان شامل افرادی بود که با تلاش و خلاقیت خود، ساختمان ها و شاهکارهای چشمگیری خلق کردند. از جمله این پیشگامان می توان به استاد حسن قمی، استاد جعفرخان کاشی، حسین لرزاده، اسماعیل زهره، استاد رضا، حاج ابوالقاسم مهندسی، حاج حسین محبوبی و مهندس میرزا مهدی خانشقاقی (ممتحن الدوله) اشاره کرد که هر یک سهم بسزایی در اعتلای معماری ایرانی داشتند.
میرزا مهدی خانشقاقی (ممتحن الدوله)
میرزا مهدی خانشقاقی معروف به ممتحن الدوله را به حق می توان پدر معماری معاصر ایران نامید.
مسجد و مدرسه سپه سالار ممتحن الدوله
این بنا در دهه ۶۰ میلادی بر اساس سبک معماری نوین قاجار ساخته شده و ترکیبی هنرمندانه از معماری ایرانی و عثمانی را در خود جای داده است.
مجلس شورای ملی ممتحن الدوله
بنا به سبک جدید قاجار در دهه 60 ساخته شده است.
معماری پهلوی اول
دوران پهلوی اول که تقریبا از سال ۱۳۰۰ تا ۱۳۲۰ خورشیدی (۱۹۲۱ تا ۱۹۴۱ میلادی) طول کشید، مقارن با آغاز فرآیند صنعتی شدن در ایران بود. تحولات معماری این دوره، تاثیرات صنعتی شدن را به وضوح نشان می دهد و در ساختار راه ها، جاده ها، پل ها و پروژه های راه آهن قابل مشاهده است.
ساختمان های این دوره عمدتا توسط معماران خارجی یا ایرانیانی که در خارج تحصیل کرده بودند طراحی می شدند. یکی از ویژگی های شاخص معماری پهلوی اول، ظهور سبک نئوکلاسیک آلمانی است که به ویژه در بناهای دولتی نمود پیدا می کند و هویت جدیدی به معماری شهری آن زمان بخشیده است.
ویژگی های سبک ملی دوره پهلوی اول:
- ایجاد ایوان های عظیم و مرتفع در ورودی ها
- مرکزیت بنا با ستون و سرستون ها که در تخت جمشید به وفور یافت می شود و یا به صورت عریض و سراسری
- پنجره ها و قاب های اطراف آنها نظیر تخت جمشید
- استفاده از کنگره های کنار بام کاخ ها
- بناها به شکل مرتفع که حاکی از عظمت و قدرت است
- مصالح سنگ و سیمای بنا
- استفاده از نقش های تخت جمشید
- تشابه به بناهای دوران هیتلری: رومانتیسم ملی نشانه عظمت
باستان گرایی به عنوان اصلی ترین محور فکری، همزمان و همگام، دو محور دیگر با خود همراه داشت:
- دین زدایی
- غرب گرایی
سبک ملی باستان گرایی :
- مانند نئوکلاسیک اروپایی است، البته با دو تفاوت عمده که مانند نئوکلاسیک اروپایی قانون مندی نداشت و همچنین تکنولوژی اروپایی را نداشت.
- شامل بناهای حکومتی که بناهای شاخص بودند و هدف از آنها بالا بردن روحیه ناسیونالیستی مردم توسط رضاخان به تقلید از آتاترک بود. (شامل ذکر است که این برداشت فقط فرمال بود و تقلیدی بیش محسوب نمی شد.)
- سازه این بناها دارای دیوار باربر با ستون های بتنی بودند ولی با ظاهری باستانی و ایرانی.
معماران این دوران اکثراً خارجی بودند چون معماران سنتی ضعیف بودند، این معماران خارجی یا همان باستان شناسانی که برای حفاری به ایران آمده بودند و با مهندسانی که برای راه آهن آمده بودند می باشند.
از سه محور باستان گرایی، دین زدایی و غرب گرایی، آن محوری که توانست برتری خود را در سال های ۱۳۲۰ و بعد از آن نشان دهد، گرایش به غرب بود. در معماری این دوره نیز آنچه در نهایت به لحاظ سبک تفوق پیدا کرد، آثاری بود که با نگاه معماری مدرن و مدرنیسم پدید آمد.
ویژگی های معماری مدرن در ایران:
- ترکیب سازی جدید در هندسه پلان متاثر از هندسه و فضا در معماری سنتی و عناصر و فرم ها و نحوه استقرار احجام در کنار هم
- همگون سازی و منطبق سازی ساخت و سازها با جریان مدرن وارداتی به ویژه در زمینه شیوه ساخت، فناوری و مصالح ساخت
- آثار دهه 33 و 43 را می توان شبه مدرن نامید.
- تلاش بر ایجاد معماری ملی آن گونه که مبتنی بر تاریخ و فرهنگ منطقه باشد.
سبک های رایج معماری دوره ی رضاشاهی را می توان در سه دسته گرایش معماری تقسیم بندی نمود:
- تداوم معماری اواخر قاجار
- سبک معماری اوایل مدرن
- نئوکلاسیک اروپا با تلفیق موتیف های ایرانی (سبک ملی)
نگاهی جامع بر معماری پهلوی اول:
- پادگان ها و شهربانی
- خیابان ها مهم ترین نماد و واقعیت عمده شهرسازی رضا شاهی است، برای رژه رفتن و به رخ کشیدن قدرت، الگوی خیابان کشی چلیپایی است.
- تهران در این دوره چهره اداری به خود گرفت و حصار ناصری در طول 5 سال تخریب شد.
- تهران چهره ای مدرن به خود گرفت
- هسته اصلی همان بافت قدیمی است.
- مجموعه ساخته شده در میدان مشق ساختار چلیپایی دارد.
عناصر اصلی به صورت گروهی یا انفرادی کنار این مجموعه قرار دارند:
- موزه ملی تلگراف
- ساختمان قزاقخانه
- موزه ملی ایران
- کاخ شهربانی
فهرست مطالب:
- اولین معماران تحصیل کرده ی ایران در معماری قاجار
- معماری پهلوی اول
- ویژگی های سبک ملی دوره پهلوی اول
- سبک ملی باستان گرایی
- ویژگی های معماری مدرن در ایران
- سبک های رایج معماری دوره ی رضاشاهی
- نگاهی جامع بر معماری پهلوی اول
- آثار معماران ایرانی و خارجی
- دوره پهلوی دوم
- آثار معماران ایرانی
- معماران ایرانی متاخر نسل دوم
این فایل با فرمت پاورپوینت در ۴۶ اسلاید قابل ویرایش تهیه شده است.
هنوز نظری ثبت نشده است.