مقدمه
سال ها بود که دوست داشتم مطالب کاربردی از استانداردهایی که استفاده روزمرّه در صنعت ساخت مخازن و Piping و همچنین Pipe Line را دارا هستند یک جا جمع آوری کنم و در اختیار علاقه مندان این رشته بگذارم، ولی به خاطر مشغله کاری و مشکلات زندگی این امکان فراهم نمی شد. تا این که بحث آموزش این نکات پیش آمد و من توانستم آرزوی دیرینه را انجام دهم؛ چون واقعاً از صمیم قلب دوست داشتم تا تجربیات و اندوخته های کاری ام را در اختیار همکاران عزیزم قرار دهم که به حمد اﷲ این توفیق حاصل شد و این فرصت را پیدا کردم که این کار را انجام دهم و نتیجه این دوره آموزشی این جزوه شد که با زحمات و تلاش آقای مهندس رفعت تهیه شد و جا دارد که از ایشان صمیمانه تشکر و قدردانی کنم که وقت گذاشتند و مرا در تهیه این جزوه کمک و مساعدت فرمودند. از ایشان بسیار سپاس گزارم و امیدوارم که در این جزوه توانسته باشم خلاصه ای از موارد کاربردی استانداردهای ساخت مخازن تحت فشار و Piping و همچنین Pipe Line را قید کرده باشم. هرچند که موضوعات این استانداردها بسیار گسترده تر و فراتر از موضوعات این جزوه است، امّا هدف من آشنایی با این استانداردها در حد شناخت مفاهیم بود. ان شاءاﷲ که این جزوه برای برادران عزیزم مفید باشد.
استانداردها
استانداردها مجموعه هایی از قوانین و دستورالعمل های اجرایی هستند که برای طراحی، ساخت، تولید و نصب و روش های مختلف آزمایش ها و همچنین پیشنهاد روش های مختلف عملی در زمینه های مختلف می باشند. بطور کلی استانداردها شامل موارد زیر هستند:
Errata
مطابق استاندارد AWS CC-RM D1.1 در جدول شماره 1، تعاریف Code و Standard و Specification و Guide به شرح ذیل آمده است:
A Code is “a body of laws”; as of a nation, state or industry group; arranged systematically for ease of use and reference; Example included AWS D1.1, API 1104, ASME Sec VIII, MIL Spec 248D.
کد، در واقع بدنه قوانین است که جهت تسهیل در استفاده بطور سیستماتیک طبقه بندی شده است.
A Standard is “established for use as a ‘rule’ or basis of comparison in measuring quality, quantity, content, relative value, etc.” ASTM Standards for various products such as ASTM A36 for weldable structural steels, is an example.
استاندارد قانون و اساسی است جهت تطبیق اندازه گیری های کمیت، کیفیت، محتوا، نسبت و مقدار.
A Specification is “a detailed description of parts of a whole; a statement or enumeration of particulars as to actual or required quality, size, etc.” AWS Filler Metal Specifications A5.1 through A5.31 are examples.
Specification شرح جزئیات یک بخش از یک مجموعه و یا شماره بندی عناصر بر اساس کیفیت واقعی یا مورد نیاز است. بعنوان مثال AWS A5.1 – A5.31 به بیان مشخصات فیلر می پردازد.
A Guide (Self-explanatory) is a document of the same class; AWS B1.11 Guide for the Visual Examination of Welds, is an example.
Guide، مدرکی از رده مشابه است. بعنوان مثال AWS B1.11 Guide مربوط به بازرسی چشمی جوش است.
Codes & Specifications ■
Specificationها و Codeها بخش های مشابه ای از استاندارد هستند که با استفاده از واژه های Shall و Will اجباری بودن استفاده از متریال یا عمل خاصی را بیان می کنند. تفاوت Code و Specification این است که استفاده از Codes توسط مقررات اجباری است، در حالیکه استفاده از Specification تنها در صورت اشاره Codes یا مدارک پروژه ضرورت می یابد. استفاده از Specification بر هر استاندارد و مرجع دیگر اولویت دارد.
RP (Recommended Practice) ■
این بخش شامل روش های پیشنهادی خود استاندارد است. به عنوان مثال AWS–RP C5.5 (GTAW) روش عملی پیشنهادی خود استاندارد است برای جوشکاری روش GTAW. در این روش پیشنهادی استاندارد AWS به صورت مفصل و کامل تمام مراحل این روش توضیح داده شده است و در تمام مراحل پیشنهادات لازم را ارائه داده است که با رجوع به این RP می توان در تهیه WPS و انجام خود این روش جوش کمک های لازم را دریافت کرد.
Methods
به عنوان مثال ASTM مجموعه ای از تست های مختلف که روی Material باید انجام شود را توضیح داده است.
Code Cases ■
Code Caseها شفاف سازی قوانین و مقررات موجود و یا تهیه قوانین جایگزینی است که توسط کمیته مربوطه تهیه می شود و بصورت سوال و جواب می باشد. برای درک بهتر Code Caseها به استاندارد ASME Sec VIII Div.1 App.16-1 (b) مراجعه شود.
Interpretation ■
موضوعاتی که بصورت شفاف در استاندارد لحاظ نشده و حین اجرای کار برای مجری سوالاتی پیش می آید که این سوالات از استاندارد پرسیده می شود. این قبیل سوالات در خود استاندارد به وضوح بیان نشده است. استناد به Interpretation مانند استناد به خود استاندارد است.
مثال 1: در استاندارد ASME B31.1 به صراحت قید نشده که تهیه مایتر از لوله امکان پذیر است یا خیر. این سوال که آیا می توان از لوله برای درست کردن زانوی مایتر استفاده کرد یا خیر در بخش Interpretation B31.1 پرسیده شده است.
Guides & RP ■
Guideها و RPها راهنمایی ها و روش های عملی پیشنهادی، در واقع استانداردهایی هستند که بطور مقدماتی به عنوان کمک هایی برای استفاده کننده پیشنهاد شده اند. در این راهنمایی ها و روش های پیشنهادی از کلماتی مثل Should و May بیشتر استفاده می شود. هدف Guideها آموزش دادن Codeهاست تا استفاده کننده بداند چطور حداقل مقررات کد را رعایت کند و با یک بینش باز به کد نگاه کند. برای درک بهتر لطفاً به استاندارد AWS WHB 5 CH.6 بخش Definition مراجعه شود.
Errata ■
پس از چاپ و ویرایش هر استانداردی، کمیته مربوط به همان استاندارد مجدداً استاندارد چاپ شده را از لحاظ غلط های چاپی چک و بررسی می کند و در نهایت کلیه غلط های چاپی را ضمن اصلاح تحت عنوان غلط نامه چاپ و منتشر می کند. پس از چاپ و انتشار این غلط نامه، استفاده کننده های استاندارد مربوطه ملزم هستند به محض دریافت این غلط نامه نسبت به اصلاح استاندارد مورد استفاده شان در اسرع وقت اقدام کنند.
انواع دستورات در ASME
- Mandatory: اینگونه دستورات لازم الاجرا هستند
- Nonmandatory: دستوراتی است که حکم پیشنهادی دارند.
ویرایش استاندارد ASME Codes هر سه سال یکبار انجام می شود، هر سال Addenda می خورد، و بعد از 6 ماه از تاریخ چاپ، استفاده از آن Mandatory می شود. به استثنای Errata که به محض دریافت، باید اعمال شود.
API هر 5 سال یکبار تجدید چاپ می شود.
… و AWS و ASME و API معرفی
در AWS WHB-5 CH-6 بخش هایی که استانداردهای مختلف در مورد آنها به توضیح پرداخته اند، ذکر شده اند.
فهرست مطالب
مقدمه ٥
استانداردها ٦
CODES & SPECIFICATIONS ■ ٦
RP (RECOMMENDED PRACTICE) ■ ٧
METHODS ■ ٧
CODE CASES ■ ٧
INTERPRETATION ■ ٧
GUIDES & RP ■ ٨
ERRATA ■ ٨
ویرایش استاندارد ٨
معرفی API و ASME و AWS و ٩
١) در مورد استاندارد ASME ١١
ASME SEC VIII استاندارد ☼ ١١
گزیده ای از مطالب کاربردی استاندارد ASME SEC VIII ١٣
ASME SEC VIII محدوده کاربرد ■ ١٣
تغییر فرم OUT-OF-ROUNDNESS در مخازن ■ ١٣
دسته بندی خطوط جوش مخازن (WELDED JOINT CATEGORY) ■ ١٤
فاصله خطوط جوش در مخازن ■ ١٥
انواع اتصالات به مخازن ■ ١٦
SPIN HOLES ■ ١٧
PEENING ■ ١٩
اتصال ضخامت های غیر یکسان (UNEQUAL THICKNESSES) ٢٠
☼ اتصال ضخامت های غیر یکسان در ASME SEC VIII DIV.1 ٢٠
☼ اتصال ضخامت های غیر یکسان در API 620 ٢١
☼ اتصال ضخامت های غیر یکسان در ASME B31.3 ٢٢
☼ اتصال ضخامت های غیر یکسان در ASME B16.47 ٢٤
محدوده QUALIFY ضخامت غیر یکسان در PQR ٢٥
شکل گیری استاندارد B31.3 از آغاز تا کنون ٢٦
خلاصه ای از ASME B31.3 ☼ ٢٧
ACCEPTANCE CRITERIA فیلم های رادیوگرافی ٢٩
ACCEPTANCE CRITERIA HIGH PRESSURE در همه سرویس ها به غیر از ■ ٢٩
ACCEPTANCE CRITERIA HIGH PRESSURE در سرویس ■ ٣١
WQT و WPS ٣٢
☼ WQT و WPS در ASME SEC VIII ٣٢
☼ WQT و WPS در API 650 (2003) برای مخازن ذخیره ای ٣٢
☼ WQT و WPS در API 620 (2004) ٣٢
☼ WQT و WPS در API 1104 (1999) ٣٢
☼ WQT و WPS در B31.3 ٣٢
■ WQT و WPS برای اکثر سرویس ها به غیر از سرویس Pressure Piping در B31.3 ٣٢
■ WQT و WPS برای سرویس Pressure Piping در B31.3 ٣٣
(8) استفاده از WPS دیگران ٣٤
■ استفاده از WPS دیگران برای همه سرویس ها به جز PRESSURE PIPING ٣٤
■ استفاده از WPS دیگران برای سرویس PRESSURE PIPING ٣٤
(9) PREHEAT ٣٥
☼ پیش گرم در مخازن تحت فشار ٣٥
☼ پیش گرم در PIPING ٣٨
■ تغییر RECOMMENDATIONS به REQUIREMENTS ٤٠
(10) PWHT (POST WELD HEAT TREATMENT) ٤١
☼ PWHT برای مخازن تحت فشار ٤١
HEATING RATE ■ ٤٦
COOLING RATE ■ ٤٦
■ تعمیرات جوش پس از PWHT ٤٦
TEMPER BEAD WELDING متد ■ ٤٧
☼ PWHT برای PIPING ٤٩
(11) تست ضربه (CHARPY V-NOTCH) ٥١
☼ تست ضربه در مخازن تحت فشار ASME SEC VIII DIV.1 ٥١
کربن استیل -1 Carbon Steel Materials ٥٨
استنلس استیل -2 Stainless Steel Materials ٦٣
☼ معیار پذیرش تست ضربه در PIPING ٦٣
(12) UNIFORM NUMBERING SYSTEM (UNS) ٦٥
١٣) دسته بندی متریال ٦٥
(14) CONSUMABLE INSERT ٦٩
(15) HIGH-LOW مجاز ٧٠
☼ HIGH-LOW مجاز در ASME SEC VIII DIV.1 ٧٠
☼ HIGH-LOW مجاز در مخازن API 650 ٧٠
☼ HIGH-LOW مجاز در مخازن API 620 ٧٠
☼ HIGH-LOW مجاز در استاندارد B31.3 PIPING ٧١
☼ HIGH-LOW مجاز در استاندارد API 1104 PIPELINE ٧٢
REINFORCEMENT مجاز جوش ٧٣
☼ REINFORCEMENT مجاز جوش در مخازن تحت فشار ٧٣
☼ REINFORCEMENT مجاز جوش در مخازن API 620 ٧٣
☼ REINFORCEMENT مجاز جوش در مخازن API 650 ٧٣
معیار U/C (UNDERCUT) در استانداردها ٧٤
☼ معیار U/C در استاندارد API ٧٤
☼ معیار U/C در ASME SEC VIII DIV.1 ٧٤
☼ معیار U/C در استاندارد ASME B31.3 ٧٥
LEAK TEST ٧٧
JOINT EFFICIENCIES ٧٨
شرط ضخامت برای رادیوگرافی کامل ٧٩
نازل روی خط جوش ٨٠
☼ برخورد نازل با خط جوش در مخازن تحت فشار طبق ASME SEC VIII ٨٠
☼ برخورد نازل با خط جوش در مخازن ذخیره ای طبق API 650 ٨١
رادیوگرافی ٨٢
☼ رادیوگرافی در مخازن تحت فشار ASME SEC VIII ٨٢
■ رادیوگرافی نازل ها (Flanges) ٨٤
استاندارد API 1104 (1999) ٨٧
■ دسته بندی متریال ٨٧
■ وضعیت تعمیرات جوش در این استاندارد ٨٨
استاندارد API 5L (2000) ٩٠
■ PSL 1 و PSL 2 ٩٠
■ تعمیرات جوش ٩١
■ رادیوگرافی ٩٢
■ میزان مجاز LAMINATION ٩٤
■ تلرانس های لوله ٩٥
■ DENTS ٩٦
■ میزان مجاز UNDERCUT ٩٦
هنوز نظری ثبت نشده است.